2013.01

Jan Van Mol: Het koordoksaal
In de westerse kerk had de koorafscheiding een meervoudige functie. Aanvankelijk werden de lezingen van hieruit gehouden. Vandaar benamingen als pulpitum, ambone, jubé, Lettner, misschien doksaal. Vanaf het Concilie van Lateranen (1215) verlegde de functie zich meer naar afscherming van het Sacrament (screen).Voor het Concilie van Trente (1545-1563) moest het altaar met tabernakel in de hele kerk zichtbaar zijn en werd verving de kansel het doksaal als plaats voorde prediking. Daardoor verdwenen heel wat doksalen.Ook in de 19de eeuw werden nog veel doksalen afgebroken. Hierbij speelden de denkbeelden over gothiek van b.v. Viollet-Leduc een rol.In Engeland bleef het organ screen een onderdeel van de meeste kathedralen en bleef de koorruimte een plaats waar b.v. de evensongs worden uitgevoerd.In Frankrijk bleven toch nog een aantal jubés bewaard. Saint Bertrand de Comminges heeft nog een intact ensemble koorbanken – doksaal – orgel. Bekend zijno.m. de doksalen van Albi en La Chaise Dieu. Het doksaal van Brou is gemaakt door Brabantse kunstenaars. Het Renaissance – doksaal van Arques la Bataille kreeg een nieuw orgel. In de protestantse landen kregen de doksalen minder te lijden van de Beeldenstorm. Bekende voorbeelden zijn de dom van Naumburg, Magdeburg en Halberstadt. In de Predigerkirche van Basel werd op het doksaal een middeleeuws orgel nagebouwd.
In België bleven nog enkele laatgotische doksalen bewaard in Aarschot, Leuven, Tessenderlo, Lier en Walcourt. Allen stammen zij uit de eerste helft van de 16de eeuw, een periode van welvaart onder Karel V en voor de godsdiensttroebelen. De doksalen van Aarschot en Tessenderlo zijn actueel omdat de orgels werden gerestaureerd. Hierbij kwamen twee opties naar voren. In Aarschot werd het Bremser - orgel (1646) weer op zijn oorspronkelijke plaats gebracht terwijl in Tessenderlo gekozen werd voor een onhistorische locatie.
Ook na de Contrareformatie werden nog doksalen gebouwd. De witte kalksteen van de gotische doksalen maakte plaats voor witte en zwarte marmer. Bewaarde voorbeelden in Renaissance – stijl zijn de kathedraal van Doornik en de kerk van Soignies. Bij dit laatste is te betreuren dat het Lachapelle orgel uit 1711 bij de harde restauratie van de kerk verloren is gegaan. Tot de rijke muziekgeschiedenis van deze kerk behoort de organist van dit orgel, Coquiel, wiens orgelboek de enige bron is voor het werk van Abraham Van den Kerckhoven.
Barokke doksalen werden o.a. gebouwd in Mechelen, Antwerpen en Brugge. In Brugge zijn er nog drie intacte ensembles doksaal met orgel: Sint Anna, Onze Lieve Vrouw, Sint Jacob. Het doksaal van de Sint-Salvatorkathedraal werd ingrijpend omgebouwd. In Antwerpen, waar alle stadskerken een doksaal hadden, behield alleen de Sint-Jacobskerk een intact ensemble met doksaal en orgel.

Content

Details